Zawory kulowe — ręczne, elektryczne i pneumatyczne

Zawór kulowy służy przede wszystkim do otwierania i odcinania przepływu. Wybór zaczyna się od medium oraz warunków pracy, a następnie obejmuje sposób obsługi: dźwignię, napęd elektryczny lub napęd pneumatyczny. W Pneumatig znajdziesz te trzy grupy zaworów oraz wyłączniki krańcowe do sygnalizacji położenia. Sam rozmiar przyłącza nie rozstrzyga doboru — trzeba również ustalić wymagany przepływ, materiały uszczelnień i zachowanie zespołu po zaniku zasilania.

Ręczna obsługa czy automatyczne sterowanie?

Zawory kulowe ręczne wybiera się do miejscowego odcinania przewodu, gdy operator ma dostęp do dźwigni. Oferta obejmuje wykonania mosiężne i nierdzewne, z różnymi rozmiarami oraz układami gwintów. Przy zamianie zaworu sprawdź oba końce przyłączeniowe: oznaczenie WW wskazuje dwa gwinty wewnętrzne, a WZ — wewnętrzny i zewnętrzny. Uwzględnij także długość zabudowy i miejsce potrzebne do pełnego ruchu dźwigni.

W typowym dwudrogowym zaworze obrót kuli z otworem o ćwierć obrotu otwiera albo zamyka drogę medium. Zawór odcinający powinien pracować w przewidzianych położeniach końcowych. Jeśli potrzebujesz regulować wydatek w sposób ciągły, wybierz konstrukcję przeznaczoną do regulacji; możliwość zatrzymania dźwigni lub napędu w połowie ruchu nie potwierdza takiego zastosowania. Zwykły zawór kulowy nie zastępuje też reduktora utrzymującego ciśnienie wyjściowe.

Przy planowanej automatyzacji ręcznego zaworu sprawdź możliwość zamontowania napędu. Samo zdjęcie dźwigni nie zapewnia zgodności. Potrzebne są odpowiednie mocowanie, połączenie trzpienia i moment obrotowy. Nie każdy korpus ręczny jest przygotowany do takiej rozbudowy; gotowy zestaw z napędem pozwala rozpocząć dobór od właściwej rodziny.

Zawór kulowy z napędem elektrycznym

Zawory kulowe z napędem elektrycznym serii EG umożliwiają zdalne przestawianie bez zasilania napędu sprężonym powietrzem. To inna konstrukcja niż zawór elektromagnetyczny, w którym ruch elementu zamykającego wywołuje cewka. W zestawie kulowym siłownik elektryczny obraca trzpień zaworu, dlatego przy doborze znaczenie mają czas przesterowania i sposób sterowania silnikiem.

Przed podłączeniem ustal dokładne napięcie i rodzaj zasilania AC lub DC dla zamawianego wykonania. Sprawdź schemat zacisków, wymagany sygnał otwarcia i zamknięcia, dopuszczalną częstotliwość pracy oraz sposób przekazywania informacji o położeniu. Napięcia wymienione w opisie rodziny nie oznaczają, że każdy egzemplarz można zasilać dowolnym z nich. Stopień ochrony obudowy i temperatura otoczenia również wymagają sprawdzenia dla konkretnego napędu.

Jeżeli po awarii zasilania zawór ma się zamknąć lub otworzyć, określ to już w zapytaniu. Sam napęd elektryczny nie dowodzi obecności funkcji powrotu awaryjnego. Trzeba potwierdzić, w jaki sposób dany zestaw wykona wymagany ruch po utracie energii i czy odpowiada to zadaniu instalacji.

Zawór kulowy z napędem pneumatycznym

Zawory kulowe z napędem pneumatycznym serii PG korzystają ze sprężonego powietrza do obrotu trzpienia. Ich karty opisują wykonania dwupołożeniowe bez powrotu. Nie należy więc przypisywać im automatycznego zamknięcia sprężyną po zaniku powietrza. Wymagane położenie przy awarii trzeba rozpatrywać razem z napędem i obwodem sterowania.

Oddziel ciśnienie medium w zaworze od ciśnienia powietrza zasilającego napęd. Pierwsze obciąża armaturę procesową, drugie decyduje o pracy siłownika. Limit podany dla siłownika nie jest automatycznie dopuszczalnym ciśnieniem cieczy lub gazu przepływającego przez zawór. Potwierdź oba parametry dla wybranego zestawu, także przy najniższym dostępnym ciśnieniu sterującym.

Karty PG przewidują sterowanie przez porty gwintowane oraz możliwość zastosowania zaworu NAMUR. Dobór osprzętu obejmuje funkcję zaworu sterującego, przyłącza i wymagany czas ruchu. Przy samodzielnym zestawianiu armatury z napędem potrzebny jest również wymagany moment zaworu w warunkach roboczych. Zgodne mocowanie nie wystarcza, jeżeli napęd nie zapewnia odpowiedniego momentu podczas otwierania i domykania.

Informacja o położeniu zaworu

Do przekazania do układu sterowania sygnałów położeń końcowych służą wyłączniki krańcowe. W tej grupie dostępne są wykonania z dwoma mikrostykami mechanicznymi oraz z dwoma czujnikami indukcyjnymi. Wybór wymaga sprawdzenia mocowania, rodzaju wyjścia, parametrów elektrycznych i zgodności z wejściem sterownika.

Krańcówka informuje o osiągnięciu ustawionej pozycji mechanizmu. Nie mierzy przepływu ani szczelności gniazda zaworu. Jeśli proces wymaga potwierdzenia braku przepływu lub ciśnienia, sam sygnał „zamknięty” nie dostarcza takiej informacji. Również polecenie zamknięcia wysłane ze sterownika nie jest tym samym co sygnał zwrotny z napędu.

Medium, przepływ i warunki zabudowy

Materiał korpusu dobieraj łącznie z materiałami kuli, trzpienia i uszczelnień mających kontakt z medium. Określenie „nierdzewny” nie oznacza odporności na każdą substancję, a samo uszczelnienie PTFE nie potwierdza przydatności całego zaworu do wszystkich gazów i cieczy. Dla tlenu, gazów palnych, pary czy kontaktu z żywnością potrzebne jest potwierdzenie przeznaczenia dokładnego wykonania.

Ciśnienie i temperaturę sprawdzaj razem, według dopuszczalnych warunków danego zaworu. Temperatura medium nie jest temperaturą otoczenia napędu; w zestawie trzeba spełnić ograniczenia obu części. Nie łącz najwyższego ciśnienia jednej wersji z najwyższą temperaturą innej ani nie traktuj wartości granicznych jako automatycznie dopuszczalnych jednocześnie.

Wielkość gwintu określa połączenie z instalacją, lecz nie zastępuje danych przepływowych. Do oceny spadku ciśnienia potrzebne są parametry przelotu lub współczynnik przepływu dla wybranego modelu oraz warunki medium. W zaworze trójdrogowym dodatkowo sprawdza się schemat połączeń w każdym położeniu: samo oznaczenie kanału L lub T nie wystarcza do ustalenia wszystkich realizowanych funkcji.

Przygotowując zapytanie do Pneumatig, podaj medium, ciśnienie i temperaturę pracy, wymagany przepływ, przyłącza oraz sposób sterowania. Dla wersji automatycznej dołącz dostępne zasilanie, oczekiwany czas ruchu, sygnały zwrotne i wymagane zachowanie po zaniku energii. Jeżeli zawór ma odcinać odcinek przed serwisem, uwzględnij osobno usunięcie ciśnienia resztkowego: zamknięcie zwykłego zaworu dwudrogowego samo nie odpowietrza odciętej części instalacji.