Przepustnice WAFER i LUG oraz zasuwy nożowe

Przepustnice i zasuwy służą do zamykania przepływu, a wybrane wykonania mogą również pracować w układach regulacyjnych. W tej kategorii znajdziesz przepustnice międzykołnierzowe WAFER i LUG oraz zasuwy nożowe jedno- i dwukierunkowe. Wyboru nie należy opierać wyłącznie na średnicy DN. Trzeba równocześnie określić medium, temperaturę, ciśnienie przed i za armaturą, funkcję odcinania lub regulacji, materiały części zwilżanych, sposób montażu oraz wymagany napęd.

WAFER, LUG czy zasuwa nożowa?

Przepustnice typu WAFER mają zwarty korpus osadzany pomiędzy dwoma kołnierzami rurociągu. Zespół jest ściskany połączeniem kołnierzowym, dlatego przed zamówieniem trzeba sprawdzić wzorzec wiercenia, powierzchnie przylgowe, długość śrub lub szpilek, miejsce potrzebne na ruch dysku oraz zgodność średnicy wewnętrznej rury. WAFER jest dobrym punktem wyjścia, gdy liczy się krótka zabudowa, ale sposób montażu nie potwierdza samodzielnie dopuszczalnego ciśnienia ani szczelności.

Przepustnice typu LUG mają gwintowane ucha, dzięki którym każdy kołnierz jest mocowany do korpusu osobnym kompletem śrub. Taka budowa ułatwia rozdzielenie stron rurociągu, lecz nie oznacza automatycznie, że każde wykonanie może pracować na końcu linii lub utrzymać pełne ciśnienie po demontażu jednego kołnierza. Tę możliwość, kierunek obciążenia i dopuszczalną różnicę ciśnień trzeba potwierdzić w instrukcji wybranego modelu.

Zasuwy nożowe wykorzystują przesuwaną płytę do zamykania przelotu. Rozważa się je zwłaszcza dla szlamów, zawiesin, mas włóknistych i materiałów sypkich, gdy konstrukcja danego modelu jest przeznaczona do takiego medium. Wersja jednokierunkowa wymaga zachowania wskazanego kierunku ciśnienia. Wersja dwukierunkowa ma uszczelniać w obu kierunkach, ale jej granice ciśnienia, temperatury i rodzaju medium nadal wynikają z konkretnego wykonania. Sama nazwa „zasuwa nożowa” nie potwierdza pracy z dowolnym gazem, cieczą ani produktem sypkim.

Medium, DN, PN i różnica ciśnień

Dobór zacznij od pełnego opisu czynnika roboczego. Dla cieczy podaj skład, stężenie, lepkość, obecność cząstek, skłonność do krystalizacji oraz temperaturę ciągłą i chwilową. Dla zawiesiny lub materiału sypkiego określ wielkość i twardość cząstek, ich udział oraz ryzyko osadzania. W instalacji gazowej potrzebne są skład, wilgotność, możliwość kondensacji i wymagania szczelności. Informacja „woda”, „powietrze” albo „ścieki” jest zbyt ogólna do potwierdzenia materiałów.

DN opisuje wielkość nominalną armatury, lecz nie zastępuje kontroli rzeczywistego światła rury, kołnierzy i miejsca dla otwierającego się dysku. Karty oferowanych przepustnic WAFER i LUG obejmują warianty od DN32 do DN400, a konfiguratory zasuw nożowych — od DN50 do DN300. Dokładny zakres i bieżące wykonania sprawdzaj na stronie właściwej rodziny.

Na kartach widnieje oznaczenie PN10/16, ale PN nie jest pełną odpowiedzią na pytanie o warunki pracy. Do weryfikacji potrzebne są maksymalne ciśnienie po obu stronach, największa różnica ciśnień Δp przy zamknięciu i podczas ruchu, temperatura oraz ewentualne uderzenia ciśnienia. Szczególnie przy większych DN dopuszczalne Δp może być niższe od liczby kojarzonej z kołnierzem. Nie należy też zakładać kompatybilności z każdym kołnierzem PN10 lub PN16 bez sprawdzenia wiercenia, wymiarów i instrukcji montażu.

Materiały korpusu, dysku lub płyty i uszczelnienia

O zgodności z medium decyduje cały zestaw części zwilżanych. Trzeba sprawdzić korpus, dysk przepustnicy albo płytę zasuwy, wał lub trzpień, gniazdo, uszczelnienie obwodowe, dławnicę i powłokę. W oferowanych wykonaniach występują między innymi uszczelnienia EPDM w przepustnicach oraz NBR w zasuwach nożowych. Materiał trzeba za każdym razem potwierdzić na karcie wybranego wariantu, ponieważ jedna wartość nie opisuje wszystkich produktów w kategorii.

Symbol elastomeru nie potwierdza sam w sobie odporności chemicznej ani pełnego zakresu temperatur. Ta sama mieszanka może zachowywać się inaczej zależnie od stężenia medium, czasu kontaktu, mycia, ciśnienia i temperatury. Przy medium agresywnym, spożywczym, abrazyjnym lub zawierającym rozpuszczalniki poproś o pisemne potwierdzenie materiałów konkretnego wykonania i jego dopuszczenia do danego procesu.

Odcinanie i regulacja to dwa różne zadania

Przepustnica obraca dysk o ćwierć obrotu, dlatego może szybko otwierać lub zamykać przepływ. Jeżeli ma regulować natężenie, sama możliwość zatrzymania dysku w położeniu pośrednim nie wystarcza. Potrzebna jest charakterystyka przepływowa w funkcji kąta, wymagany zakres regulacji, przepływ minimalny i maksymalny, Δp, prędkość medium oraz ocena kawitacji, dławienia i hałasu. Przewymiarowana przepustnica może pracować na małym kącie i dawać słabą rozdzielczość sterowania.

Zasuwa nożowa jest przede wszystkim armaturą odcinającą. Praca przez długi czas w częściowym otwarciu może skupiać prędkość medium na krawędzi płyty i gnieździe. Funkcję regulacyjną należy przyjąć tylko wtedy, gdy producent konkretnego wykonania ją przewiduje i dostarcza odpowiednią charakterystykę, geometrię przelotu oraz ograniczenia pracy. Rozdzielenie funkcji odcinania od regulacji pomaga uniknąć szybkiego zużycia uszczelnień i niestabilnego procesu.

Jak dobrać napęd ręczny, pneumatyczny lub elektryczny?

Karty przepustnic wskazują opcje uruchamiania ręcznego, pneumatycznego i elektrycznego, a karty zasuw dodatkowo dźwignię i koło łańcuchowe. Dostępność określonego zestawu trzeba jednak potwierdzić dla wybranego DN i warunków pracy. Sterowanie ręczne sprawdza się przy rzadszych cyklach i dostępnym miejscu obsługi. Automatyzacja jest potrzebna, gdy armatura ma pracować zdalnie, szybko, często albo realizować pozycję bezpieczeństwa.

Napędu nie dobiera się wyłącznie do średnicy. Dla przepustnicy potrzebny jest moment ruszenia i domknięcia, moment w ruchu oraz moment dynamiczny zależny od przepływu, kąta otwarcia i Δp. Dla zasuwy istotna jest wymagana siła liniowa, tarcie uszczelnień i wpływ osadów. Obliczenia powinny uwzględniać medium, temperaturę, częstotliwość cykli i metodę doboru producenta armatury.

Przy napędzie pneumatycznym podaj minimalne dostępne ciśnienie zasilania, czas przesterowania, tryb jednostronnego lub dwustronnego działania oraz wymaganą pozycję po zaniku powietrza. Przy napędzie elektrycznym potrzebne są napięcie, cykl pracy, czas ruchu, sposób sterowania i warunki środowiskowe. Osprzęt sygnalizacyjny, zawór sterujący lub pozycjoner dobiera się do funkcji zestawu; obecność kołnierza ISO 5211 na karcie przepustnicy nie potwierdza zgodności z dowolnym napędem.

Dane potrzebne do potwierdzenia wariantu

Do zapytania o przepustnicę lub zasuwę przygotuj:

• rodzaj medium, skład lub stężenie, udział i wielkość cząstek oraz wymagania higieniczne;
• DN rurociągu, wzorzec kołnierzy, ich materiał i powierzchnię przylgową oraz dostępną długość zabudowy;
• minimalne i maksymalne ciśnienie przed i za armaturą, największe Δp i temperaturę;
• funkcję odcinającą albo regulacyjną, kierunek przepływu, liczbę cykli i oczekiwany czas ruchu;
• wymagane materiały korpusu, dysku lub płyty, wału, gniazda i uszczelnień;
• sposób napędu, parametry zasilania, pozycję bezpieczeństwa i wymagane sygnały sterujące;
• informację, czy armatura ma pracować na końcu linii, w strefie zagrożonej wybuchem lub podlega szczególnym wymaganiom odbiorowym.

Na tej podstawie doradca Pneumatig może porównać właściwą rodzinę, sprawdzić kartę wybranego wariantu i potwierdzić warunki montażu oraz napędu przed zamówieniem.